Далучайцесь да нашай суполкі і новага Руху ў 2023 годзе!
Рытуалы
Дзень зімовага сонцастаяння - свята, якое спрадвеку шырока адзначаецца ў 3-дзякадзе месяца, як пачатак Новага года.
Паганскія Каляды - спадчына старажытнай беларускай культуры
Лічылася, што ў гэты дзень нараджаецца старажытны бог Каляда, бо сонца памірае, а 25 снежня, калі дзень пачынае павялічвацца, яно нараджаецца зноў.
З часоў неаліту дні сонцастаяння знаходзілі выраз у рытуалах і пабудовах розных народаў, у тым ліку і нашага. У славян пачыналася Каляда, Солнцаварот, а ў германцаў у гэты дзень і ў самай доўгай ночы адзначаўся Йодль. У некаторых рэгіёнах Беларусі да нашых часоў выконваюць абрад "пераварочвання" і калі раней абыходзілі хлявы, каб кожную жывёліну павярнуць галавой да выхаду, пераварочвалі кожную рэч у пунях і свірнах, у хаце, перамешвалі зерне, то зараз лепш перавярнуць сваю асабістую справу на Новы год – "на лета і да росту", трэба ўсе горшае выкінуць, менавіта зараз, з дому і галавы і павярнуць у сваім жыцці ўсе самае лепшае.
Паганскія Каляды - спадчына старажытнай беларускай культуры, якая адносіцца да дахрысціянскага перыяду. Адмысловая насычанасць магічнымі абрадамі, варожбамі, прагнастычнымі прыметамі, звычаямі і забаронамі, якія рэгламентуюць паводзіны людзей, вылучае каляды з усяго каляндарнага года. Гэтая паганская традыцыя асэнсоўваецца як памежны перыяд паміж старым і новым гаспадарчым годам, аб разгуле нячыстай сілы ў сярэдзіне зімы, а таксама паданнямі аб прыходзе на зямлю з таго света душ памерлых.
За стагоддзі язычніцкія і хрысціянскія традыцыі перапляліся настолькі моцна, што сёння яны проста непадзельныя. Католікі і праваслаўныя ў Беларусі святкуюць Каляды ў розны час — першыя да, а другія пасля Новага года, — але ўсе аднолькава любяць гэтае свята, а таксама памятаюць і шануюць векавыя традыцыі, якія ў часы нашых пра-пра-прабабуль і прадзядуль былі ў пэўнай ступені іншымі. Лічылася, што ў гэты вечар на вячэры нябачна прысутнічаюць душы памерлых продкаў, таму перш чым прыступіць да ежы, першую лыжку кашы Куцці ў сподку трэба пакласьці на парог або на падаконнік — «дзядам», каб паклікаць іх да сябе.
Развітанне з мінулым
Калі бягучы год для вас быў не вельмі ўдалым, ці нават азмрочаным цяжкімі падзеямі, то можна «адпусціць» гэты год і пачаць усё па-новаму.
Зрабіце такі абрад. А 12-й ночы запішыце на ліст паперы ўсе свае негатыўныя падзеі і перажыванні за бягучы перыяд і спаліце іх. Попел можна развеяць на ветру ці змыць вадой. З гэтага моманту вам стане лягчэй на душы, і з'явяцца сілы для новых пачынанняў.
Рытуальная медытацыя. Вельмі важна каб вас ніхто не адцягваў і навакольнае абстаноўка была спакойнай і якая спрыяе паслабленню. Можна прадстаўляць што заўгодна і пры належным настроі і стаўленні да сваіх жаданняў Сусвет абавязкова акажа дапамогу.
Рытуальнае ачышчэнне прасторы. Для нашых прашчураў ў гэты дзень пачынаўся новы жыццёвы цыкл, таму ў свае абрады на зімовы сонцастаянне святую ўборку жылля. У гэты дзень выкінеце усё тыя рэчы, якія не дастаўляюць больш задавальнення або нават выклікаюць негатыўныя асацыяцыі або ўспаміны. Далей зрабіце ўборку звыклым спосабам. Завершыце сваё дзейства абкурванне памяшкання і запаліце свечкі. Агонь выдатна спальвае негатыў, а пахошчы адпужваюць непрыемнасці і гарманізуюць прастору.
Рытуалы на дзень зімовага сонцастаяння могуць быць любымі, самае галоўнае, каб яны прыйшліся па душы менавіта вам і тады ў іх дзеянні можна будзе не сумнявацца.
Дзень перад святам — вігілія
Хрысціянская вера ў шырокім сэнсе пабудавана вакол агульнага пасілку — пачынаючы з Апошняй Вячэры. Радаснае свята Нараджэння Хрыста хрысціяне таксама адзначаюць за агульным сталом. І ў гэтыя перадсвяточныя дні мы распавядзем, што ставілі на гэты стол нашы продкі і што дагэтуль гатуюць у многіх беларускіх сем'ях.
Дзень перад святам — вігілія, што ў перакладзе з лацінскай мовы азначае «начное чуванне». Раней гэта быў дзень сціслага посту, калі здаровым дарослым людзям можна прыступаць да ежы толькі адзін раз.
Вігілійная вячэра
Радаснае свята Нараджэння Хрыста
Звычайна на вігілію гаспадыні гатавалі да 12 страваў — іх лік сімвалізуе апосталаў, якія першымі спажылі галоўную Страву нашага жыцця — Цела і Кроў Езуса.
На стол кладуць сена ці салому, засцілаюць бялюткім абрусам у знак таго, што Езус прыйшоў на свет у хляве, дзе стаяла скаціна. Адначасова белы абрус сімвалізуе чысціню алтара, на якім Езус кожны дзень прыносіць нам сябе ў бяскроўную Ахвяру.
Вігілійная вячэра звычайна адбываецца пасля таго, як у небе загарыцца першая зорка. Тады сям'я сядае за стол, запрашаючы за яго таксама нечаканых гасцей, якім лёс не дазволіў сустракаць свята разам з роднымі.
Пасля малітвы і чытання, пажадана бацькам сям'і ці старэйшай асобай, тэкста з Евангелля, які распавядае пра Нараджэнне Хрыста, усе дзеляцца асвечанай аплаткай і віншуюць адзін аднаго са святам.
Галоўная і абавязковая страва на вігійным стале — посная, ці «галодная», куцця. У Беларусі і сама гэтая страва дала нефармальную назву вігілійнай вячэры.
Аплатка- гэта цалкам мясцовая традыцыя, якая характэрна для Беларусі
Вігілія — пярэдадзень Божага Нараджэння ў каталікоў, які мае пры гэтым ужо святочны характар. У розных краінах ён адзначаецца са сваімі адметнасцямі, і тыя традыцыі, якія мы можам убачыць у Беларусі, адсутнічаюць нават у другіх краінах Усходняй Еўропы, — кажа ксёндз Кірыл Бардонаў.
— Перад тым як сесці за стол, пад белы абрус гаспадары кладуць сена, — працягвае ксёндз Кірыл. — Гэта падкрэслівае тую беднасць, у якой нарадзіўся Хрыстос. Некаторыя лічаць, што гэта быў хлеў, аднак Ісус нарадзіўся ў пячоры — побач з жывёламі, якія спажывалі сена. Перад вячэрай прынята, каб галава сям'і зачытаў урывак пра нараджэнне Хрыста з Евангелля і малітву, а пасля кожны з кожным дзеліцца аплаткай — тонкай пліткай белага поснага хлеба, складаючы адно аднаму віншаванні.
Што цікава, калі вы раскажаце пра аплатку каталікам з Францыі ці Іспаніі, то яны наўрад ці вас зразумеюць. Гэта цалкам мясцовая традыцыя, якая характэрна для Беларусі і некаторых суседніх краін.
Ну і яшчэ адна важная традыцыя — за сталом абавязкова пакідаюць адно вольнае месца для нечаканага госця. Тут таксама ёсць свой падтэкст. У Евангеллі сказана, што цяжарную Марыю з Юзафам, якія былі ў дарозе, ніхто не хацеў прымаць. Таму нараджаць прыйшлося ў пячоры, але хрысціянін павінен даць прытулак самотнаму чалавеку, які заблукаў у гэты дзень.
Святкуем гэтак, як і нашыя бацькі, дзяды
Так прынята ва ўсёй вёсцы. Хто адкуль, але ўсё павінны прыехаць да бацькоў. Мы святкуем гэтак, як і нашыя продкі. І як яны рабілі вігілію, так і мы робім. І хоць дзеці прыязджаюць часам з самага ранку, ніхто на стол мясную ежу не падае. Посны дзень значыць посны.
А як першая зорачка з'явіцца, значыць, зачынаецца свята, усе сядаюць за стол.
У падрыхтоўцы заўжды ўдзельнічаюць дзеці і ўнукі. Ставім стол, кладзём сена і заўсёды засцілаем самым прыгожым абрусам.
Крыху сянца кладзём на сам абрус і пакрываем ужо абрусам саматканым, ільняным. Гэты старадаўні — ад бабулі застаўся. Далей ставім яселькі, Матачку Боскую, запальваем свечку і побач усталёўваем фігуркі тых, хто прыйшоў павітаць Ісуса. Паўтаруся, пакуль зорка на небе не з'явіцца, мы не сядалі.
Кожны абавязкова павінен быў з'есці па лыжцы куццю, а астатняе мусіла застацца для продкаў. У нас у такіх выпадках яшчэ прамаўлялі: «Пану Езусу гасцінца трэба пакінуць». Ежа, дарэчы, ніколі не прыбіралася пасля вігілійнай вячэры. Казалі, да раніцы рабіць гэтага нельга, бо лічылася, што ўначы пачаставацца прыходзяць нашыя продкі.
25-га будзе свята — са зразамі, каўбасамі, хрэнам, шчупаком, падарункамі, калядоўшчыкамі, з ксяндзом, які выправіцца наведваць вернікаў, паходам у госці.